bron: Defensie Ondersteuningscommando | 1 januari 2025
Vaak wordt gedacht dat inlichtingendiensten puur op basis van rationele berekeningen samenwerken: informatie uitwisselen voor een tegenprestatie. Sociale relaties zijn minstens zo belangrijk, concludeert Pepijn Tuinier, oud officier van het Regiment Huzaren van Boreel. Vertrouwen is iets wat wij binnen de krijgsmacht allemaal in elkaar hebben en wat ons vanaf de militaire basisopleiding al bijgebracht is. Pepijn promoveerde woensdag aan Leiden University op zijn onderzoek dat veel verder gaat dan je directe collega’s.
Over inlichtingendiensten wordt vaak geheimzinnig gedaan: ze hebben geen vrienden en opereren in de schaduw om een informatievoorsprong te krijgen. Daarnaast wordt informatie alleen gedeeld als er een gegarandeerde tegenprestatie is: een koele transactie dus. Hoewel rationele berekeningen een belangrijke rol spelen, toont Pepijn Tuinier (onderzoeker bij de Faculteit Militaire Wetenschappen – FMW) met zijn proefschrift aan dat sociale relaties ook cruciaal zijn voor samenwerking.
Persoonlijke relaties en sympathie zorgen er juist voor dat professionals kunnen samenwerken, zelfs als zij tegenstrijdige belangen hebben. Vertrouwen, gebaseerd op bekwaamheid en integriteit, zou belangrijk zijn voor een succesvolle internationale samenwerking, zo stelt Tuinier.
Toch zorgt internationale samenwerking tussen inlichtingendiensten ook voor een dilemma. Het is een belangrijk instrument om de complexe bedreigingen van vandaag de dag tegen te gaan, maar samenwerking brengt ook risico’s met zich mee. Inlichtingendiensten kunnen namelijk nooit zeker weten of een partner op de gehoopte wijze zal terugbetalen. Inlichtingenwetenschappers hebben moeite de voorwaarden te vinden waaronder internationale samenwerking toch plaatsvindt. Ze wijzen vaak op vertrouwen als een van de belangrijkste voorwaarden om het dilemma te overwinnen. Maar wat betekent dat begrip “vertrouwen”?
Tuinier analyseert daarom de ervaringen en overtuigingen van mensen uit de inlichtingenpraktijk op vertrouwen gebaseerde samenwerking. De analyse is gebaseerd op uitgebreid literatuuronderzoek en 47 interviews met senior inlichtingenprofessionals van nationale diensten en EU-inlichtingenorganisaties. Zijn studie toont aan dat inlichtingen misschien een ‘bijzonder’ werkveld is vanwege de uitzonderlijke taken en mandaten, maar niet vanwege de manier waarop de professionals die er werkzaam zijn, werken. Inlichtingendiensten lijken daarmee veel meer op andere organisaties in zowel de publieke als de private sector dan dat werd gedacht.
Tuinier analyseert daarom de ervaringen en overtuigingen van mensen uit de inlichtingenpraktijk op vertrouwen gebaseerde samenwerking. De analyse is gebaseerd op uitgebreid literatuuronderzoek en 47 interviews met senior inlichtingenprofessionals van nationale diensten en EU-inlichtingenorganisaties. Zijn studie toont aan dat inlichtingen misschien een ‘bijzonder’ werkveld is vanwege de uitzonderlijke taken en mandaten, maar niet vanwege de manier waarop de professionals die er werkzaam zijn, werken. Inlichtingendiensten lijken daarmee veel meer op andere organisaties in zowel de publieke als de private sector dan dat werd gedacht.
Met zijn proefschrift concludeert Tuinier zelfs dat de toegevoegde waarde van de EU-inlichtingensysteem misschien geheel verkeerd wordt begrepen. In plaats van een transactionele marktplaats, functioneert het eerder als een ontmoetingsplaats voor voortdurende interactie, sociale relaties en de ontwikkeling van vertrouwen. Dit vertrouwen faciliteert een continu proces waarin daadwerkelijke samenwerking vooruitloopt op formele structuren.
Lees het proefschrift ‘The Social Ties That Bind. The role of social relations and trust in EU intelligence cooperation’ hier op onze website of op de website van de FMW